Położenie

Peloponez – półwysep w Grecji, najdalej na południe wysunięta cześć półwyspu Bałkańskiego, połączona z kontynentem przesmykiem Korynckim (przeciętym przez Kanał Koryncki). Półwysep, a od przekopania w 1888 r. Kanału Korynckiego łączącego Zatokę Sarońską Morza Egejskiego z Zatoką Koryncką Morza Jońskiego właściwie wyspa, ma 21,4 tys. km². Z racji przypominającego swym kształtem liścia morwy w czasach średnich Peloponez nazywany był Moreas. Półwysep zamieszkiwany jest przez ponad milion osób. Obszar górzysty, z kilkoma pasmami górskimi i szczytami powyżej 2,3 tys. m n.p.m. Region najstarszych kultur na terenie Grecji, legendarnych antycznych krain: Argolidy, Achai, Arkadii, Elidy, Mesenii i Lakonii. Półwysep peloponeski jest jednym z najbogatszych regionów w Grecji jeśli chodzi o zabytki. Z czasów starożytnych zachowały się liczne fragmenty pałaców i świątyń z czasów Homera m.in. pałac Agamemnona w Mykenach, Nestora w Pilos. Do najlepiej zachowanych antycznych budowli należą znajdujący się w Epidauros teatr a także świątynia w Olimpii miejscu gdzie w starożytności odbywały się igrzyska sportowe. Oprócz zabytków z okresu starożytnego jest tu wiele pozostałości z epoki średniowiecza. Należą do nich znane na całym świecie zamki z okresu weneckiego, frankońskiego i tureckiego. Znajdują się one m.in. w Nafplio, Methoni, Koryncie. Z okresu bizantyjskiego pochodzą liczne kościoły ozdobione freskami oraz liczne wieże głównie na półwyspie Mani i w miastach Mistra, Monemvassi. Peloponez oprócz tego że zachwyca niezliczonymi zabytkami z różnych okresów i kultur jest jednym z regionów turystycznych. Do najczęściej odwiedzanych plaż należą te na wybrzeżu zachodnim. Zachwycają również tutejsze krajobrazy, górskie porośnięte lasami, z licznymi dolinami, wąwozami. Znana z wielu mitów i legend Arkadia, będąca dziś jedną z prowincji, była opisywana jako kraina szczęścia, spokoju i radości. Wśród turystów ogromną popularnością cieszą się nie tylko te najsłynniejsze miasta i regiony. Często wybierają się oni do miejsc mniej znanych na prowincjach i na wsiach. Wybierają się oni do małych miasteczek w prowincji Arkadia np. Karitena, Dimitsana (na półwyspie Mani), południe Mesenii, północne wybrzeże Diakofto. Peloponez to jeden z najlepszych nadmorskich terenów wypoczynkowych, ze znakomitymi plażami, zwłaszcza na zachodnim wybrzeżu. To region, który przede wszystkim trzeba zobaczyć, mimo iż jest najodleglejszą częścią Grecji kontynentalnej. A także tu właśnie wypoczywać: na wybrzeżu zachodnim, w Argolidzie na wschodzie czy na trzech południowych cyplach.

Rys historyczny

Badania archeologiczne wykazały ludzką obecność na Peloponezie już w epoce paleolitu, o czym świadczą szczątki osadnictwa sprzed 8000 r. p.n.e. odkryte w jaskini Frangti. W II w. p.n.e. na Peloponez przybyli Jonowie, Eolowie i Achajowie. To właśnie Achajowie, plemię wojowników i budowniczych, stworzyli silną organizację polityczną i kulturalną, nazywaną dziś cywilizacją mykeńską (1600-1100 r. p.n.e.) od cytadeli w Mykenach. Około XI w. p.n.e. na Peloponez najechało kolejne plemię wojowników, Dorowie, którzy stopniowo zawładnęli całym półwyspem. Ich głównym ośrodkiem stała się Sparta. W tamtych czasach (V w. p.n.e.) Peloponez znajdował się w centrum historii greckiej jako siedziba kilku najpotężniejszych polis – Sparty, Koryntu, Argos i Megalopolis oraz miejscem kilku najkrwawszych wojen. Pierwszym zwiastunem upadku Peloponezu były wojny toczone pomiędzy Spartą i Atenami. W czasach macedońskich Filip II na czele sprzymierzonych z nim wojsk Elidy, Mesenii, Arkadii i Argolidy zburzył Spartę i w ten sposób zakończył spartańską hegemonię na Peloponezie. Stał również na czele Związku Korynckiego przeciwko Persom, aż do klęski zadanej jej przez Teby pod Leuktrami w roku 371 p.n.e. W 146 r. p.n.e. Peloponez stał się rzymską prowincją Achaja, po czym wszedł w skład Cesarstwa Bizantyjskiego. W XIII w., podczas czwartej wyprawy krzyżowej, znaczna część półwyspu wpadła w ręce katolickich rycerzy – Franków. Ci założyli tzw. Pryncypat Achai i wybudowali liczne zamki. Jednak nie utrzymali się zbyt długo, pokonani przez Bizancjum lub przez Wenecję. Za czasów weneckich powstało wiele portów i twierdz wokół wybrzeży półwyspu. W połowie XIII stulecia Bizantyjczycy odzyskali południową część Peloponezu i z Mistry, która stała się siedzibą cesarzy, rządzili niezdobytymi przez Turków resztkami imperium. Jednak pod koniec XV w. Turcy podbili cały Peloponez i pozostali tu do 1828 r., z małą przerwą w latach 1699-1718 na panowanie weneckie. Walka Greków o wolność i niepodległość w 1812 r. rozpoczęła się na Peloponezie, tu rozegrały się jej najgłośniejsze i najbardziej spektakularne epizody w postaci brawurowych ataków i zwycięskich bitew dowodzonych przez Teodorosa Kolokotronisa, bitwy w zatoce Navarino, podczas której rozgromiona została flota turecka. Miejscowość Nafplion na wschodnim wybrzeżu Peloponezu została pierwszą stolicą nowożytnego państwa greckiego. W ciągu XIX i XX w. Peloponez wyraźnie stracił na znaczeniu, a jego mieszkańcy zaczęli masowo emigrować do Aten lub za ocean. Podczas II wojny światowej i następującej po niej wojny domowej Peloponez stał się sceną wielu okrutnych i krwawych epizodów, zaliczanych do najczarniejszych w historii Grecji.

Klimat

Klimat wzdłuż wybrzeża jest wybitnie śródziemnomorski, inaczej niż w centrum gdzie panuje klimat kontynentalny. Na Peloponezie zimą występują duże opady śniegu, a wiosną i jesienią deszczu. Lata są tam pogodne i gorące. Na wybrzeżu zachodnim temperatura jest umiarkowana, a wilgotność wyższa niż gdziekolwiek indziej.

Opady na Peloponezie nie są obfite, latem zdarzają się sporadycznie (za wyjątkiem wysokich partii górskich). Średnia roczna suma opadów waha się od poniżej 400 mm na wybrzeżu wschodnim i wyspach Morza Egejskiego do 1000 mm na Wyspach Jońskich i wybrzeżu zachodnim. Najwyższe opady (2000 mm) występują w wysokich partiach gór Pindos (Epir) oraz w górzystych rejonach Krety. Wskutek braku wilgoci powietrze jest bardzo przejrzyste.

Atrakcyjne miejsca

Korynt

W czasach starożytnych Korynt był ważnym ośrodkiem handlowym. Towary przypływające statkami wyładowywano w dwóch portach: Lechajon nad Zatoką Koryncką i Kencheraj nad Zatoką Sarońską. Aby nie trzeba było przeciągać statków drogą lądową przez przesmyk oddzielający obie zatoki, ładunek przenoszono. Z potężnej górskiej twierdzy Akrokorynt można było kontrolować wszystkie drogi prowadzące z greckiego półwyspu na Peloponez. Miasto rozwijało się systematycznie od VIII w. p.n.e., aż z czasem stało się wielką metropolią ówczesnej Grecji. W ramach wymiany handlowej trafiały na Półwysep Peloponeski orientalne idee i produkty. Zakładając liczne kolonie , wśród nich tak ważne, jak Syrakuzy na Sycylii, Koryntianie przyczynili się do rozpowszechnienia greckiej kultury i sztuki. Około 500 r. p.n.e. miasto straciło na znaczeniu na rzecz Sparty i Aten. Stare miasto doszczętnie zburzyli Rzymianie pod wodzą Mumiusza w 146 r. p.n.e., gdy pokonali Związek Achajski miast-państw, ale wspaniale go odbudowali w 44 r. p.n.e. z rozkazu Juliusza Cezara. Współczesny Korynt, centrum administracyjne regionu Koryntia, to ruchliwe trzydziestotysięczne nadmorskie miasto z gwarnym i zatłoczonym centrum, sympatyczną przystanią i nieciekawą zabudową niszczoną systematycznie przez trzęsienia ziemi. Na dzisiejszym miejscu oddalonym o około 7 km od pierwotnej lokacji, Korynt powstał praktycznie od podstaw po katastrofalnych trzęsieniach ziemi w 1858 i 1928 r. Miasto ma gwarny port, przystań rybacką i marinę jachtową. Wzdłuż nabrzeża ciągnie się nieciekawa betonowa zabudowa antysejsmiczna, przetykana ładnymi neoklasycystycznymi budynkami. Korynt ma niewiele do zaoferowania turystom, najciekawszym miejscem jest Muzeum Historii i Folkloru przy porcie. Warte zobaczenia antyczne zabytki znajdują się poza miastem, głównie w Archea Korinthos (Stary Korynt) i twierdza Akrokorynt.

Olimpia

Spośród wielu ośrodków starożytnej kultury greckiej najbardziej związana ze współczesnością, znana przede wszystkim jako miejsce narodzin igrzysk olimpijskich. Współczesna Olimpia jest niewielką sympatyczna wioską, żyjącą trochę w cieniu wykopalisk archeologicznych. Składa się z głównej ulicy i kilku przecznic, przy których stoją liczne hotele, pensjonaty, restauracje, bary i sklepy z pamiątkami. W centrum miejscowości przy jednej z uliczek powstało Muzeum Igrzysk Olimpijskich, w którym zgromadzono eksponaty związane z nowożytną historią igrzysk. Strefa archeologiczna usytuowana jest w wyjątkowo uroczej okolicy, a układ wykopalisk jest wystarczająco przejrzysty, aby można sobie było wyobrazić przebieg zawodów. W XVIII w. francuscy badacze rozpoczęli poszukiwania Olimpii, po której przetrwała tylko nazwa. Dopiero w 1829 r. Francuskiej Ekspedycji Peloponeskiej udało się odkopać pozostałości świątyni Zeusa. Od końca XIX w. aż do dziś prace wykopaliskowe prowadzone są przez naukowców z Niemieckiego Instytutu Archeologii.

Mykeny

Pozostałości słynnej „bogatej w złoto” cytadeli mykeńskiej liczącej 3,5 tyś. lat znajdują się na szczycie wzgórza, przy północnym krańcu żyznej argolidzkiej równiny. Założycielem Myken był mityczny Perseusz, syn Zeusa i Danae. Czas świetności miasta przypadł na lata 1600-1100 p.n.e., czyli na okres mykeński. Po upadku dynastii Perseidów na tronie Myken zasiedli potężni królowie – Atreusz, Agamemnon i Orestes. Ostateczny upadek Myken przypieczętował ogromny pożar, który pochłonął miast około 1100 r. p.n.e. W następnych wiekach miasto ożywało na krótko, lecz już ok. I w. p.n.e. popadło w zapomnienie.

Nafplion

(Nafplio, Navplion, Nauplia) jest głównym ośrodkiem historycznego regionu Argolida, szczyci się zwartą zabudową starówki, która przez wielu jest uważana za jedną z najbardziej malowniczych na całym półwyspie. Osłonięta trzema fortecami, rozciąga się między szeroką Zatoką Argolidzką a stromymi skałami. Najatrakcyjniejsza część niewielkiego, liczącego ponad 13 tyś. mieszkańców miasta leży na zachodnim cyplu oblewanym z trzech stron przez morze. Atmosferę miasta tworzą pastelowe domy z XIX w. z kutymi ozdobnymi balkonami i wąskimi drewnianymi okiennicami, meczety z wysokimi minaretami, kościółki, wąskie uliczki i kameralne wykładane marmurem placyki. Obrazu dopełniają trzy twierdze otaczające miasto: Palamidi, na najwyższym wzgórzu na wschód od starówki, Akronafplia na zachodnim cyplu, ponad Starym Miastem oraz maleńka i malownicza Bourtzi na wysepce kilkadziesiąt metrów od wybrzeża. Nowe dzielnice mieszkalne są od starej części miasta wyraźnie oddzielone, dzięki czemu ruch samochodowy omija zabytkową starówkę.

Sparta

(Sparti) stolica Lakonii, w epoce starożytnej stanowiła silną przeciwwagę dla potęgi Aten. Podczas gdy w Atenach rozwijała się demokracja, Sparta pozostała przy państwie militarnym, rządzonym przez arystokratyczne rody. Z antycznego ośrodka zachowały się jedynie ruiny z epoki rzymskiej. Dzisiejsza Sparta to nowoczesne miasto wskrzeszone na miejscu słynnej poprzedniczki przez pierwszego króla nowożytnej Grecji, Ottona Bawarskiego. Miasto zostało wybudowane wokół prostokątnej siatki ulic. Główna arteria śródmieścia, to szeroka aleja obsadzona palmami daktylowymi, przecięta w kilku miejscach zielonymi placami. Wzdłuż ulicy stoją różne gmachy publiczne, wiele z nich to doskonałe przykłady XIX-wiecznej architektury neoklasycystycznej. Na placach i placykach Sparty, połączonych ukrytymi przejściami i zaułkami, kwitnie bujne życie miejskie, ludzie przesiadują w licznych kawiarenkach, robią zakupy, a wieczorami wyruszają do restauracyjek lub na spacery.

Mistra

(Mystras) – wieś w południowej Grecji (Peloponez) na stokach góry Tajget, w okolicy Sparty. Znajdują się tam ruiny dawnej twierdzy i miasta. Mistra jest jednym z najlepiej zachowanych zespołów bizantyjskiej architektury sakralnej w Grecji. Miasto rządzone przez despotów Morei było na pół niezależną jednostką administracyjną. W XVw. Mistra była ostatnim ważnym centrum kultury bizantyjskiej, do którego zjeżdżali uczeni i artyści z Włoch, Serbii i Konstantynopola. Było to jak na owe czasy duże miasto – mieszkało w nim wówczas ponad 40 tys. ludzi. Kwitnące kiedyś miasto, które było stolicą całego Peloponezu, leży teraz w ruinie. Oprócz licznych kościołów można zwiedzić ruiny Pałacu Despotów i zamek.

Epidaurus

(Epidaur) – miasto w starożytnej Grecji, w Argolidzie, położone na północno-wschodnim wybrzeżu Peloponezu, nad Zatoką Sarońską. Od VI w. p.n.e. słynny ośrodek kultu Asklepiosa z zakładem leczniczym (źródła lecznicze); w okresie rzymskim stracił znaczenie. Wykopaliska odsłoniły ruiny świętego okręgu; najważniejsze: propyleje pn. (III w. p.n.e.), świątynia Asklepiosa (stylobat 23,06 × 11,76 m) wg projektu Teodorosa z Samos z ok. 370 p.n.e., tolos (średnica 21,68 m) na planie doryckiego peripterosu (z koryncką kolumnadą wewnątrz) o niejasnej funkcji, wg projektu Polikleta Mł. (ok. 360-320 p.n.e.); abaton (sypialnia dla pacjentów oczekujących cudownego uzdrowienia podczas snu) w kształcie długiej (70 m) stoa z IV w. p.n.e.; stele dziękczynne wyleczonych; w sąsiedztwie okręgu – katagogejon (rodzaj hotelu) z IV w. p.n.e., gimnazjon z palestrą, stadion dł. bieżni 181,1 m), łaźnie Asklepiosa (II w. n.e.) i najlepiej zachowany grecki amfiteatr.